3. เจตนาการกระทำความผิด

เจตนา เป็นอีกประเด็นสำคัญในการต่อสู้คดียักยอก

เนื่องจากมาตรา 352 ไม่ได้พิจารณาเพียงการครอบครองทรัพย์ แต่กำหนดถึงการเบียดบังทรัพย์ โดยทุจริต ด้วย

ดังนั้น การวิเคราะห์เจตนาควรพิจารณาพฤติการณ์โดยรวม เช่น

ก่อนรับทรัพย์

• ใครเป็นผู้ส่งมอบทรัพย์
• ส่งมอบเพื่อวัตถุประสงค์ใด
• มีข้อตกลงหรือเงื่อนไขอย่างไร
• จำเลยเข้าใจสิทธิของตนเกี่ยวกับทรัพย์อย่างไร

ระหว่างครอบครอง

• จำเลยนำทรัพย์ไปใช้ในลักษณะใด
• มีการปฏิบัติตามข้อตกลงหรือไม่
• มีการติดต่อกับเจ้าของทรัพย์หรือไม่
• มีเหตุใดที่ไม่สามารถส่งคืนทรัพย์ได้

หลังเกิดข้อพิพาท

• จำเลยพยายามคืนทรัพย์หรือไม่
• มีการชดใช้หรือเยียวยาความเสียหายหรือไม่
• มีการเจรจากับผู้เสียหายหรือไม่
• พฤติการณ์หลังเกิดเหตุสะท้อนอะไรเกี่ยวกับเจตนาของจำเลย

การพิจารณาเจตนาจึงควรดูจาก พฤติการณ์และพยานหลักฐานทั้งหมด ไม่ควรพิจารณาจากเหตุการณ์เพียงช่วงใดช่วงหนึ่ง

หากศาลพิจารณาว่ามีความผิด ยังมีประเด็นเรื่องการลดโทษ

การต่อสู้คดีอาญาไม่ได้มีเพียงคำถามว่า

“ผิดหรือไม่ผิด?”

แต่หากคดีเข้าสู่ขั้นตอนการกำหนดโทษ ยังมีประเด็นเกี่ยวกับ พฤติการณ์ของจำเลยและเหตุบรรเทาโทษ ที่ควรนำเสนออย่างเป็นระบบ

มาตรา 78 ระบุเหตุบรรเทาโทษ เช่น

• การรู้สึกผิดและพยายามบรรเทาผลร้ายแห่งความผิด
• การลุแก่โทษต่อเจ้าพนักงาน
• การให้ความรู้แก่ศาลอันเป็นประโยชน์แก่การพิจารณา
• และเหตุอื่นที่มีลักษณะทำนองเดียวกัน

หากศาลเห็นสมควร สามารถลดโทษได้ไม่เกินกึ่งหนึ่งของโทษที่จะลง แต่การมีเหตุบรรเทาโทษ ไม่ได้ทำให้เกิดการลดโทษโดยอัตโนมัติ เพราะยังขึ้นอยู่กับดุลพินิจของศาลและพฤติการณ์แห่งคดี

ดังนั้น แนวทางการต่อสู้จึงอาจแบ่งเป็น 2 ส่วน

ส่วนที่ 1 — ต่อสู้เรื่องความผิด

ข้อกล่าวหา → ข้อเท็จจริง → การครอบครอง → การเบียดบัง → เจตนา → พยานหลักฐาน

ส่วนที่ 2 — หากเข้าสู่การกำหนดโทษ

ความเสียหาย → การเยียวยา → ความรับผิดชอบ → เหตุบรรเทาโทษ → พฤติการณ์ที่เป็นคุณต่อจำเลย