ค่าปรับในสัญญา กำหนดได้แค่ไหน? เป็นคำถามที่สำคัญสำหรับทั้งผู้ประกอบธุรกิจและบุคคลทั่วไปที่กำลังทำสัญญา เพราะหลายคนเข้าใจว่า หากคู่สัญญาตกลงจำนวนค่าปรับและลงลายมือชื่อแล้ว จะต้องชำระตามจำนวนดังกล่าวเสมอ

แต่ตามกฎหมาย เบี้ยปรับที่กำหนดไว้ในสัญญาอาจถูกศาลลดลงได้ หากเห็นว่าสูงเกินส่วน

หลักสำคัญอยู่ที่ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 383 ซึ่งบัญญัติว่า หากเบี้ยปรับที่ริบนั้นสูงเกินส่วน ศาลจะลดลงเป็นจำนวนพอสมควรก็ได้ โดยในการพิจารณาต้องคำนึงถึงทางได้เสียของเจ้าหนี้ทุกอย่างอันชอบด้วยกฎหมาย ไม่ใช่เพียงผลประโยชน์ในทางทรัพย์สินเท่านั้น

ค่าปรับกับ “เบี้ยปรับ” เหมือนกันหรือไม่?

ในทางกฎหมาย คำว่า “ค่าปรับ” ที่คู่สัญญากำหนดไว้เพื่อให้ฝ่ายหนึ่งต้องชำระเงินเมื่อผิดสัญญา อาจเข้าลักษณะเป็น “เบี้ยปรับ” ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

ดังนั้น เวลาวิเคราะห์ข้อกำหนดเรื่องค่าปรับ จึงไม่ควรดูเฉพาะชื่อที่คู่สัญญาใช้ แต่ต้องพิจารณาลักษณะและวัตถุประสงค์ของข้อกำหนดนั้นด้วย

แนวคำพิพากษาศาลฎีกามีกรณีที่ถือว่าจำนวนเงินหรือค่าใช้จ่ายบางประเภทที่กำหนดไว้ล่วงหน้าเพื่อรองรับความเสียหายจากการผิดสัญญา มีลักษณะเป็นเบี้ยปรับและอยู่ภายใต้หลักการลดเบี้ยปรับตามมาตรา 383

กำหนดค่าปรับในสัญญาได้หรือไม่?

โดยทั่วไป คู่สัญญาสามารถตกลงกำหนดเบี้ยปรับไว้ในสัญญาได้

ตัวอย่างเช่น

“หากผู้รับจ้างส่งมอบงานล่าช้า ผู้รับจ้างตกลงชำระเบี้ยปรับวันละ 10,000 บาท จนกว่าจะส่งมอบงานแล้วเสร็จ”

การกำหนดเช่นนี้ทำให้คู่สัญญาทราบล่วงหน้าว่า หากเกิดการผิดสัญญา จะมีภาระทางการเงินตามที่ตกลงกัน

อย่างไรก็ตาม การกำหนดจำนวนไว้ในสัญญาไม่ได้หมายความว่าจำนวนดังกล่าวจะไม่สามารถถูกตรวจสอบหรือลดลงได้