การทำพินัยกรรมเป็นวิธีที่เจ้ามรดกใช้แสดงเจตนาว่า หลังจากเสียชีวิตแล้วต้องการให้ทรัพย์สินตกเป็นของผู้ใด อย่างไรก็ตาม หากพินัยกรรมที่จัดทำขึ้นไม่ถูกต้องตามกฎหมาย หรือเกิดจากการถูกหลอกลวง ข่มขู่ หรือมีข้อสงสัยว่าผู้ทำพินัยกรรมไม่มีสติสัมปชัญญะ ผู้ที่มีส่วนได้เสียอาจใช้สิทธิฟ้องศาลเพื่อ เพิกถอนพินัยกรรม หรือขอให้ศาลวินิจฉัยว่าพินัยกรรมนั้นไม่มีผลบังคับตามกฎหมายได้ ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับเหตุแห่งคดีและข้อเท็จจริงในแต่ละกรณี

คดีเพิกถอนพินัยกรรม คืออะไร

คดีเพิกถอนพินัยกรรม คือ คดีที่ผู้มีส่วนได้เสียยื่นฟ้องต่อศาล เพื่อขอให้ศาลมีคำพิพากษาว่า พินัยกรรมทั้งหมดหรือบางส่วนไม่มีผลใช้บังคับ เนื่องจากมีเหตุที่กฎหมายกำหนด เช่น

• • พินัยกรรมทำไม่ถูกต้องตามแบบที่กฎหมายกำหนด
  • ผู้ทำพินัยกรรมไม่มีความสามารถในการทำพินัยกรรม
  • ถูกหลอกลวง ข่มขู่ หรือสำคัญผิด
  • พินัยกรรมปลอม
  • ลายมือชื่อไม่ใช่ของผู้ทำพินัยกรรม
  • พยานไม่ถูกต้องตามกฎหมาย

ศาลจะพิจารณาจากพยานหลักฐานทั้งหมด ไม่ใช่เพียงคำกล่าวอ้างของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง

ใครมีสิทธิฟ้องเพิกถอนพินัยกรรม

โดยทั่วไป ผู้ที่มีส่วนได้เสีย ได้แก่

• • ทายาทโดยธรรม
  • ผู้รับพินัยกรรม
  • ผู้จัดการมรดก
  • บุคคลที่ได้รับผลกระทบโดยตรงจากพินัยกรรม

หากไม่มีส่วนได้เสียโดยตรง ศาลอาจไม่รับฟ้อง

เหตุที่สามารถฟ้องเพิกถอนพินัยกรรมได้

1. พินัยกรรมไม่ถูกต้องตามแบบกฎหมาย

กฎหมายกำหนดรูปแบบของพินัยกรรมไว้อย่างชัดเจน หากขาดองค์ประกอบสำคัญ เช่น

• • ไม่มีลายมือชื่อ
  • ไม่มีวัน เดือน ปี
  • พยานไม่ครบ
  • ไม่เป็นไปตามรูปแบบที่กฎหมายกำหนด

พินัยกรรมอาจตกเป็นโมฆะได้

ตัวอย่าง

นาย ก. พิมพ์พินัยกรรมเอง แต่ไม่มีพยานลงลายมือชื่อ ศาลอาจวินิจฉัยว่าพินัยกรรมไม่มีผลใช้บังคับ

2. ผู้ทำพินัยกรรมไม่มีสติสัมปชัญญะ

หากขณะทำพินัยกรรม ผู้ทำพินัยกรรม

• • ป่วยหนัก
  • สมองเสื่อม
  • ไม่สามารถรับรู้หรือเข้าใจการกระทำของตน

อาจทำให้พินัยกรรมไม่มีผลตามกฎหมายได้ หากพิสูจน์ได้จากหลักฐาน เช่น เวชระเบียน แพทย์ หรือพยานบุคคล

ตัวอย่าง

ผู้สูงอายุป่วยอัลไซเมอร์ระยะรุนแรง ไม่สามารถจำลูกหลานได้ แต่กลับมีพินัยกรรมยกทรัพย์ทั้งหมดให้บุคคลภายนอก

ทายาทสามารถนำคดีเข้าสู่ศาลเพื่อตรวจสอบความสมบูรณ์ของพินัยกรรมได้

3. ถูกข่มขู่ หลอกลวง หรือสำคัญผิด

หากพิสูจน์ได้ว่า

• • ถูกบังคับให้ลงชื่อ
  • ถูกหลอกให้ทำพินัยกรรม
  • เข้าใจข้อเท็จจริงผิดจนทำพินัยกรรม

ผู้เสียหายสามารถขอเพิกถอนข้อกำหนดในพินัยกรรมได้ตามกฎหมาย

ตัวอย่าง

ญาติขู่ว่าจะไม่ดูแลผู้ป่วย หากไม่ยกบ้านให้

หากศาลเชื่อว่ามีการข่มขู่จริง พินัยกรรมอาจถูกเพิกถอนได้

4. พินัยกรรมปลอม

เป็นกรณีที่พบได้บ่อย เช่น

• • ปลอมลายมือชื่อ
  • ปลอมลายมือเขียน
  • แก้ไขข้อความภายหลัง
  • ปลอมวันที่

หากพิสูจน์ได้ ศาลอาจวินิจฉัยว่าพินัยกรรมเป็นโมฆะ

5. พยานไม่ถูกต้อง

บางกรณี พยานอาจไม่มีคุณสมบัติตามกฎหมาย เช่น

• • เป็นผู้รับทรัพย์ตามพินัยกรรม
  • เป็นบุคคลต้องห้ามตามกฎหมาย

อาจส่งผลต่อความสมบูรณ์ของพินัยกรรม